De 59 mooiste musea van Europa

Dit jaar publiceerde Elegance een extra museumbijlage: een uitgebreide en informatieve lijst van de 59 mooiste Europese musea. Hier vindt u ze nog eens, handig voor u op een rijtje!

1 FRANKRIJK, PARIJS
Musée du Quai Branly

Waar ter wereld je ook woont, elke cultuur bewaart zijn kostbaarheden op een speciale plaats: een lege plek in de bossen of mysterieus belicht in een spe-ciale ruimte. Volgens die filosofie bouwde archi-tect Jean Nouvel aan de Seine het volkenkundig
museum van Branly en legde eromheen een park aan. In Branly volg je verschillende sporen door een spiegelwoud van vitrines. Onderweg zie je
in kabinetjes de allergrootste schatten. In het schemerduister meebrommen met Australische aboriginals rond het kampvuur. Meer uitleg geven korte filmfragmenten, die je in nisjes kunt bekijken. Branly was een cadeau van president Chirac aan Frankrijk en de Franstaligen. Réculez! Daar arriveert weer een politie-escorte met een Afrikaans staatshoofd, dat hier zijn ooit door de Fransen meegenomen kunst komt bekijken.
adres Musée du Quai Branly, 218 Rue de l’Université of 51 Quai Branly, Parijs. telefoon 0033-156617000. site www.quaibranly.fr/en/musee/visit-the-museum/access/index.html. agenda 16 juni- 27 september: Tarzan.

2 DUITSLAND, BREMERHAVEN
Auswandererhaus

Emigreren is stemmen met je voeten. Als je geen werk meer hebt of wilt ontkomen aan oorlog of dictatuur, pak je je boeltje. Net als vanuit Rotter-dam vertrokken begin 20ste eeuw vanuit Bremerhaven Oost-Europeanen naar de Nieuwe Wereld. Een enkele reis voor één persoon bedroeg omgerekend het toenmalige jaarinkomen van een
ambachtsman. Als bezoeker word je gekoppeld aan een van de emigranten en stap je aan boord van een oceaanstomer. Onwetend of je virtuele metgezel zijn doel zal bereiken, maak je mee wat de emigranten ook meemaakten. In de verte tekent zich het Vrijheidsbeeld af, maar dan moet je nog maar afwachten of je via Ellis Island daadwerkelijk Amerika binnen mag. Deze museale totaalervaring laat niemand onberoerd. Het museum werd in 2007 dan ook terecht bekroond met de European Museum Award.
adres Deutsches Auswandererhaus, Columbusstraße 65, 27568 Bremerhaven. telefoon 0049-471902200. site www.dah-bremerhaven.de.

3 NEDERLAND, TILBURG
Audax Textielmuseum

Zelf aan textiel voelen. Met je neus op allerlei weef- en textieldruktechnieken staan. Workshops volgen bij beroemde ontwerpers. En als kunstenaar kun je zelf in het TextielLab een kleine oplage textielkunst – getuft wandkleed of damasten tafellaken – laten maken. Na een grote verbouwing in 2008 komen de collectie, de weverij en de veelal in het eigen TextielLab vervaardigde textielkunst nog mooier uit. De hightech nieuwbouw is even hoog als de oorspronkelijke weverij Mommers. Een glazen kubus leidt direct naar de damastweverij met een nieuwe, historisch getrouwe wasserij annex strijkerij. Tot bij het museumcafé waren designers betrokken; in dit geval gaat het om waaierachtige banken van Bert Jan Pot. Kunstnijvere studenten van de Design Academy Eindhoven borduurden naar eigen ontwerp de lamellengordijnen.
adres Audax Textielmuseum, Goirkestraat 96, Tilburg. telefoon 013-5367475 site www.textielmuseum.nl. agenda tot 27 september: Tafellinnen Belicht, damast van weverij W.J. van Hoogerwou & Zonen.

4 DUITSLAND, NEUSS
Insel Hombroich

De Stiftung Insel Hombroich is het geesteskind van de Düsseldorfse makelaar en kunstverzamelaar Karl-Heinrich Müller. Tussen Düsseldorf en Neuss, op een voormalige NAVO-raketlanceerbasis, verweeft hij kunst met natuur. Een voettocht door de verwilderde aanplant voert naar gebouwen met uiteenlopende exposities van hedendaagse
en exotische kunst. In een halfopen zaal
waaien bladeren van buiten naar binnen en waan je je in een Aziatische film. De museumwandeling wordt aan het eind beloond met een gratis en voedzame maaltijd volgens het standaardmenu: soep en donker brood.
Insel Hombroich mist weliswaar de grote namen van de gerenommeerde musea in Keulen en Düsseldorf, maar is als spirituele belevenis onovertroffen.
adres Stiftung Insel Hombroich, Kunst parallel zur Natur, Minkel 2, Neuss-Holzheim. telefoon 0049-21822094. site www.inselhombroich.de.

5 OOSTENRIJK, WENEN
MuseumsQuartier

Wenen is niet langer suf! Tien jaar geleden werd in het hartje van de Oostenrijkse hoofdstad een verwaarloosd terrein met paardenstallen getransformeerd tot het dynamische MuseumsQuartier (MQ). Dit is een cluster van oude (musea en danstheater) en nieuwe media (creatieve industrie, mode, digitale cultuur, shop, artist residences). Op het centrale plein kun je je op terrasjes voorbereiden op of nagenieten van de musea rondom. Het Leopold met een mooie Schiele-collectie, de Kunsthalle, Moderner Kunst Stiftung Ludwig (MOMUK) met actuele kunst. ZOOM is een collectieloos kindermuseum met zelf-doe en ontdek-attracties. Wip een informele dansvoorstelling binnen in een theatertje dat ook in het MQ staat. Genoeg cultuur gesnoven en zin in shoppen? Om de hoek ligt de hippe Mariahilfstrasse.
adres MuseumsQuartier Wien, Museumsplatz 1, Wenen. telefoon 0043-152358811731 site www.mqw.at. agenda Leopold Museum, 11 juli tot 31 december: Wenen 1900 Jugendstil, Wiener Werkstätte, nieuwe opstelling.

6/7 DUITSLAND, KEULEN
Kolumba

Ooit stond hier een Frankisch heiligdom, toen een romaanse en daarna een neo-gothische kerk, die de geallieerden platbombardeerden in de Tweede Wereldoorlog. Van de St. Kolumba resteerden tot een paar jaar geleden slechts een kapel en de muren. In 2007 voltooide de Zwitserse architect Peter Zumthor het magnifieke Kolumba-museum, gebouwd op de kerkruïnes en de archeologische vindplaats. Dankzij een ingenieuze constructie zijn ze echter nog steeds te bekijken. Helemaal boven in Kolumba valt door een enorm dakraam het licht over je heen. Een bad in transcendentie. De witte, transparante architectuur voert je – heel symbolisch – van het donker naar het licht. Het introverte museum met een aartsbisschoppelijke collectie oude en nieuwe religieuze of spirituele kunst overweldigt en ontroert zonder zieltjes te willen winnen.
adres Kolumba, Kunstmuseum des Erzbistums Köln, Kolumbastraße 4, Keulen. telefoon 0049-2219331930. site www.kolumba.de agenda tot 31 augustus: De mens verlaat de aarde.

8 NEDERLAND, LEEUWARDEN
Princessehof

Maria Louise van Hessen-Kassel, prinses van Oranje-Nassau en voorouder van onze koningin, bewoonde in de 18de eeuw dit stadspaleisje in hartje Leeuwarden. Nu is haar woonstee keramiekmuseum Het Princessehof. Twee jaar geleden werd het museum ingrijpend en smaakvol verbouwd om de collecties historische vazen, potten, serviezen, toegepaste en vrije kunst beter uit te laten komen. Een van de hoogtepunten is de zaal met prachtige jadegroen keramiek uit China, Korea en Japan.
De ingehouden schoonheid en de zacht tinkelende Chinese muziek doen je de tijd vergeten. Het Princessehof presenteert daarbij verrassende tentoonstellingen, zoals de pas geopende expositie ‘Scherven & Geluk.’ Zowel ons koningshuis als talloze particulieren leenden hun huwelijksservies uit voor een prikkelende tentoonstelling van borden, schalen en soepterrines. Keramiek en de verhalen van vreugde en verdriet die daaraan verbonden zijn.
adres Keramiekmuseum Het Princessehof, Grote Kerkstraat 11, Leeuwarden. telefoon 058-294958.
site www.princessehof.nl. agenda tot 1 november: Scherven & Geluk, huwelijksserviezen in Nederland.

9 SPANJE, BARCELONA
CosmoCaixa wetenschaps- en
natuurmuseum

Voor het oude wetenschapsmuseum pakte
CosmoCaixa nieuwe stijl uit met een prachtige nieuwbouw, op een heuvel even buiten het centrum van Barcelona. Een plein met waterpartij, een park en een planetarium maken er deel van uit. De span-
ning begint al bij binnenkomst. Via een gigantische trap (of lift) loop je langs een versteende boom omhoog naar de bovenste verdieping, om vervolgens expositielaag voor laag af te dalen. Spektakelstuk is een inpandig Amazone-woud met wel vijftig diersoorten. De (sponsor)naam Caixa is die van een sociale verzekeringsbank, die elders in de stad ook een gratis toegankelijk kunstmuseum en een theater ondersteunt. In 2006 kreeg CosmoCaixa de prestigieuze European Museum of the Year Award voor de inzichtelijke manier waarop men wetenschap in samenhang met natuur presenteert. En natuurlijk voor de prachtige architectuur.
adres CosmoCaixa Barcelona, Isaac Newton 26, Barcelona. telefoon 0034-932126050. site http://obrasocial.lacaixa.es/centros/cosmocaixabcninfo_es.html.

10 ITALIË, VAN AREZZO NAAR SANSEPOLCRO
Piero della Francesca-trail

Volg vanuit Arezzo het kleine, fijnzinnige oeuvre van de 15de-eeuwse schilder Piero della Francesca in musea en kerkjes. Slow travel door Toscane en Umbrië, zoals ook Piero dit gebied doorkruiste langs zijn opdrachtgevers. Zij betaalden hem om
te hunner glorie religieuze schilderingen te maken. Piero’s indrukwekkendste altaarstuk toont het vechten en dromen rondom het Heilige Kruis. Dit hangt in de San Francesco-kerk in Arezzo. Het Museo Statale in dit stadje bezit meer Piero’s. In het Museo Civico van Sansepolcro houdt zijn Mantelmadonna beschermend haar jas open voor de beminde gelovigen. Verderop, in het kleine Monterchi, exposeert een minimuseum in een voor-malige school slechts één schilderij: Piero’s Zwangere Madonna. Twee gespiegelde engelen schuiven een gordijn opzij voor de Madonna met geloken ogen. De gedempt belichte voorstelling van de jonge, zwangere vrouw ontroert ook nu nog.
adres Museo Statale, Via San Lorentino 8, Arezzo. telefoon 0039-0575409050. site www.mostradellapierodellafrancesca.it, www.slowtravel.com/italy/pk_arttrails.htm.

11 NEDERLAND, HAARLEM
Het Dolhuys

Gek is niet abnormaal. Dat is de boodschap van het in 2005 geopende museum voor psychiatrie Het Dolhuys. Het in 1320 gestichte leprozen-, pest- en dolhuis was tot tien jaar geleden nog een crisis-opvang. Tentoonstellingsontwerpers Kossmann en De Jong gaven de gedachte achter Het Dolhuys op fabuleuze wijze gestalte. Schuif een kast open en je ziet de privé-spulletjes van een patiënt (cliënt) die zijn verhaal vertelt. Hij dacht eerst dat hij Gandhi was, later Jezus. Het zou je buurman kunnen zijn, of je zou het zelf kunnen zijn. Ook het gebouw heeft schrammen van het verleden: oude muren en vloeren, een huiveringwekkende isoleercel,
verknipte schemerlampen in de therapieruimte. Maar ook is er aandacht voor schilders en dichters, zoals Anton Heyboer of Gerrit Achterberg, die zonder hun wanen hun artistieke topprestaties niet zouden hebben geleverd. Iedereen heeft recht op zijn gekte.
adres Het Dolhuys, Schotersingel 2, Haarlem. telefoon 023-5410670. site www.hetdolhuys.nl.

12 DUITSLAND, ETTAL
Linderhof

Had Ludwig nu geleefd, dan was hij theater- of film-
regisseur geweest. Destijds, in de 19de eeuw, deed de Beierse koning namelijk niets liever dan sprookjespaleizen laten bouwen en die in neo-stijlen inrichten. In Linderhof bewoonde hij een Versailles-achtig optrekje waarmee hij zijn Franse voornaamgenoten naar de kroon wilde steken. Hij liet hier zelfs een grot met onderaardse vijver bouwen. Gezeten in een zwanenscheepje bekeek hij privé-opvoeringen van Wagner-opera’s, met wisselende dramatische belichting. Hoezo kitsch? Door de barokken kamers van Linderhof klinken nu de voetstappen van toeristen; heel anders dan toen
hij er alleen ronddwaalde. Toen Ludwig weer een nieuw kasteel voltooide, het bekendere maar vrijwel oningerichte Neuschwanstein, werd zijn kostbare praalzucht zijn onderdanen te gortig: soldaten wilden hem afzetten. De bedroefde vorst ging in de Starnbergersee zwemmen en verdronk.
adres Schloss- und Gartenverwaltung Linderhof,
Linderhof 12, Ettal. telefoon 0049-8822920349.
site www.schlosslinderhof.de.

13 ITALIË, GARDONE
Il Vittoriale

Een klein ventje met nogal wat verbeelding en
een grote mond. Dat was de decadente dichter Gabriele d’Annunzio. In het fascistische Italië stelde hij zelfs een privé-legertje samen, waarmee hij de ware leider Mussolini voor de voeten liep. Deze loste het autoriteitsprobleem handig op door de dichter een landhuisje te schenken. Hij kreeg het er maar druk mee. Bovenop de heuvel liet d’Annunzio de brug van een oorlogsschip nabouwen, om van daaruit over het Gardameer naar de vijand te turen, en hij richtte kamers in met oudheden en vliegtuigpropellers. Zijn gasten serveerde hij copieuze maaltijden; op tafel stond een opgezette schildpad die zich dood had gegeten, dus eet niet te veel!
Il Vittoriale is poëzie gestold tot een met kunst en kitsch, alledaags en zeldzaam volgestopt praalhuis.
adres Fondazione ‘Il Vittoriale degli Italiani’, Via Vittoriale 12, Gardone Riviera (Brescia). telefoon 0039-0365296511 site www.vittoriale.it.

14 FRANKRIJK, PARIJS
Grande Galerie Jardin des Plantes

Gegeven: een verouderd natuurhistorisch museum met glazig uit hun ogen kijkende opgezette dieren. Je kunt dat helemaal hightech verbouwen, maar ook alles juist in oude 19de-eeuwse stijl terugbrengen. Dat was de nogal radicale beslissing die het
museum Jardin des Plantes nam. Eigentijds, revo-lutionair en toch bijbels is de stoet van dieren, klaar om per paar de Ark van Noach te bestijgen. Hoor hoe het dondert, kijk hoe bliksems door het paleis van ijzer en glas schichten! Ook de vogeltjes in de vitrines lijken op te vliegen. Dit is de dramatiek van het creationisme, die Darwin het nakijken geeft. Praktisch gelegen naast Gare d’Austerlitz, dus mooi voor een verloren uurtje bij een overstap.
adres Grande Galerie, Musée National d’Histoire Naturelle et Jardin des Plantes, 36 Rue Geoffroy Hillaire, Parijs.
telefoon 0033-140795479/5601 site www.mnhn.fr/museum/foffice.

15 ZWITSERLAND, ZÜRICH
Museum für Gestaltung

Langs het meer wandelen, de oude stad verkennen, met de tram de heuvels in voor een bescheiden bergwandeling, ’s avonds eten in een alter-natief kunstcentrum met jazzmuziek in een stoer verbouwde loods. En dan beschikt Zürich ook nog over de nodige smaakvolle musea. Het Design-museum is daarvan het meest verrassende en minst pretentieuze. Tentoonstellingen met affiches in de typerende kraakheldere Zwitserse typografie, die Nederlandse ontwerpers in de jaren zestig ook beoefenden. Maar ook exposities met sieraden, over imitatie en namaak of met vermakelijke politiefoto’s van gevaarlijke verkeerssituaties. De koppeling met de designopleiding in hetzelfde gebouw houdt de presentaties scherp. Tip: de tentoonstellingscatalogi van het museum zijn onovertroffen. Voor de klassiekere toegepaste kunst tram je naar het historische partnermuseum Bellerive, aan het meer.
adres Museum für Gestaltung , Ausstellungsstraße 60, Zürich. telefoon 0041-434466767 site www.museum-gestaltung.ch. agenda 24 juni tot 4 oktober: Robots: van beweging naar emotie?

16 DUITSLAND, BERLIJN
Jüdisches Museum

In 2001 kreeg Berlijn er een icoon bij: architect Daniel Libeskind voltooide het Joods Museum. Het gebouw vertelt door zijn bijzondere vormgeving het verhaal van de Jodenvervolging. Het glinsterende zigzagmuseum lijkt met de tien scherpe hoeken zowel een bliksemschicht als een gebroken en uitgerekte davidsster. Binnenin beland je in een labyrint met hallen, hoeken en gangen die steeds weer andere gezichtspunten geven. Het patroon lijkt op de ‘stetls’, straatjes in de verdwenen Joodse getto’s. Eén van de drie grote looppaden voert naar de Holocaust Toren, een donkere ruimte van 24 meter hoog met alleen bovenin een streepje licht. Via het tweede pad kom je in de tuin der verbanning: een helling met 49 schuine, hoge betonnen bakken vol bomen. Het derde pad leidt daadwerkelijk naar de exposities, voor wie het nooit te veel vertelde verhaal nu nog niet heeft begrepen.
adres Jüdisches Museum, Lindenstraße 9-14, Berlijn. telefoon 0049-3025993300. site www.jmberlin.de.

17 TURKIJE, ISTANBOEL
Topkapi

Tot 1924 kwam er geen vreemde over de drempel, nu bezoeken duizenden toeristen het paleizencomplex. Topkapi verrees na de val van Constantinopel (1453), zoals de stad toen heette, op de fundamenten van een voormalige Byzantijnse akropolis.
Iedere nieuwe Ottomaanse sultan bouwde er gangen, kamers en gebouwen bij, die werden opgesierd met fijnzinnige tegeltableaus. Eind 19de eeuw fantaseerden Franse genreschilders over
wat zich afspeelde in de harems met de badende concubines. Dat waren Georgische, Tsjerkessische, Venetiaanse of Genuese (nooit Turkse) slavinnen. In de hamam van het paleis selecteerde de sultana, de moeder van de sultan, haar zoons minnaressen van de dag/nacht. Zelf had hij zijn handen vol aan de organisatie van ‘zijn’ vrouwen, wier onderlinge solidariteit groter moet zijn geweest dan hun concurrentie. In 1924 maakte Atatürk een einde aan de almacht van het sultanaat.
adres Topkapi Palace , ultanahmet, Eminönü , Istanboel. telefoon 0090-2125120480. site www.topkapisarayi.gov.tr/eng.

18 ITALIË, TURIJN
Museo Nazionale del Cinema La Mole

Tip van Beeld en Geluid in Hilversum: het Italiaanse filmmuseum, gehuisvest in het meest opvallende gebouw van Turijn, de spitse Mole Antonelliana.
De 167 meter hoge spits telt achttien verdiepingen met exposities over de film. Turijn was tot de Eerste Wereldoorlog namelijk dé filmstad van Italië. Daarna werd dat Cinecittà bij Rome, waar in de hoogtijdagen tussen 1950 en 1975 Fellini, Antonioni en Visconti hun prachtfilms opnamen. Hoe dat ging,
is te zien op de bovenste etage. In het hart van het museum, een grote hal omringd door tien kapellen, kun je twee korte films zien. De voorstellingen worden regelmatig onderbroken door een spec-taculaire show, waarbij de gehele ruimte gebruikt wordt. Verder beneden is de oergeschiedenis van de film in bewegende beeldjes te zien.
adres Museo Nazionale del Cinema, Via Montebello 20, Turijn. telefoon 0039-0118138511. site www.museonazionaledelcinema.it/en.

19 ENGELAND, LONDEN
Tate Modern

Het zou zomaar eens kunnen dat het nieuwe Stedelijk Museum in Amsterdam gaat lijken op het sucesvolle Tate Modern in Londen. De vaste collectie is altijd gratis toegankelijk en wordt regelmatig in een andere samenstelling tentoongesteld. Daardoor kijk je steeds weer met een frisse blik naar de meesterwerken van Picasso, Bacon, Dalí, Rothko, Pollock en Giacometti. In de voormalige turbinehal bij de entree bouwt een beroemde kunstenaar geregeld een spectaculaire installatie. De IJslands-Deense lichtkunstenaar Olafur Eliasson slaagde er zelfs in om hier een totaalervaring met een opkomende zon in de nevel te bouwen. Aanbevolen is ook het restaurant boven in Tate. Elders in Londen is nog de oudere Tate Gallery en verder zijn er nog eens drie andere Tates verspreid over Groot-Brittannië.
adres Tate Modern, Bankside, Londen. telefoon 0044-2078878008. site www.tate.org.uk. agenda 12 juni tot 20 september: Futurisme.

20 FRANKRIJK, PARIJS
Musée des Arts décoratifs

Net om de hoek bij het drukst bezochte museum ter wereld, het Louvre, bevindt zich het aanzienlijk rustigere Arts décoratifs. Dit museum werd in 2007, na tien jaar verbouwing, heropend als ware schatkamer van decoratieve kunsten: keramiek, glas, sieraden en meubels tot complete interieurs. Waar andere designmusea kiezen voor functie of concept, neemt Arts décoratifs luxe en exclusiviteit als leidraad – we zijn tenslotte in Parijs. Dus vergaap je je aan de prachtigste toegepaste kunst, waar-onder recente Nederlandse glaskunst. Mode-koningin Jeanne Lanvin liet aan het museum haar luxe art-decobadkamer na. Ouder is een chique slaapkamer van een concubine en een laat 19de-eeuwse, smaakvol met bibelots volgepropte salon. Wie daarna nog puf heeft, bezoekt hier de affichecollectie en het prikkelende modemuseum.
adres Musée des Arts décoratifs, 107 Rue de Rivoli,
Parijs. telefoon 0033-144555750. site www.lesartsdecoratifs.fr/francais/arts-decoratifs.
agenda tot 1 november: Zo rood mogelijk.

21 IERLAND, DUBLIN
City Art Gallery/Francis Bacon’s Studio

Van opruimen hield de van oorsprong Ierse schilder Francis Bacon niet echt. Op de vloer van zijn atelier aan Reece Mews in Londen lagen stapels uitgescheurde foto’s uit medische boeken en filmtijdschriften, stukken van afgekeurde schilderijen, uitgeknepen tubes Winsor & Newton olieverf en nog veel meer. Te mooi om weg te gooien, want Bacon gebruikte fragmenten ervan voor zijn vervreemdende schilderijen. Na zijn dood werd het atelier inch voor inch afgegraven, gedemonteerd, gedocumenteerd en weer in elkaar geschoven. Niet in Londen, maar in de City Art Gallery van
zijn geboortestad Dublin. Een fascinerende en tegelijkertijd indiscrete blik in het oeuvre van een meesterlijke kunstenaar. Bekijk daarna Bacons lucide conversaties met BBC-journalist David Sylvester.
adres Dublin City Gallery The Hugh Lane, Charlemont House, Parnell Square North, Dublin. telefoon 00353-12225550. site www.hughlane.ie/francis_bacons_studio.php. agenda tot 30 augustus: Yinko Shonibare.

22 ESTLAND, TALLINN
Kumu Art Museum

Net als bij het Eurovisie Songfestival horen de Oost-Europese musea er nu ook helemaal bij en vallen in de prijzen. Zo kende een vakjury de European Museum of the Year Award in 2008 toe aan Estland voor het Kumu Museum, kort voor de Estse naam KUnstiMUuseum. Aanvankelijk keek men in het openingsjaar 2006 wat sceptisch naar het museum in de hoofdstad. Had zo’n jong land als het post-Sovjet Estland nu wel voldoende cultuur in huis? Toch wel. Het Kumu Art Museum besteedt aandacht aan actuele lokale kunst, maar ook aan die van Russen, die in het Estland van nu een minderheid vormen. Niet onbelangrijk is uiteraard de bepaald spectaculaire vliegdekschiparchitectuur van het Kumu, ontworpen door de Finse architect Pekka Vapaavuori.
adres Art Museum of Estonia, Weizenbergi 34/Valge 1, Tallinn. telefoon 00372-6026001. site www.ekm.ee. agenda tot 27 september: Mindaugas Navakas,
beelden.

23 NEDERLAND, ROTTERDAM
Huis Sonneveld

Met plastic beschermhoesjes om je schoenen binnenkijken in het privé-huis van vermogende Rotterdamse industriëlen. Dat kan in Huis Sonneveld, om de hoek bij het Nederlands Architectuurinstituut. De villa werd in 1932-1933 gebouwd door de architecten J.A. Brinkman en L.C. van der Vlugt op een toen braakliggend terrein. Opdrachtgever en bewoner was A.H. Sonneveld, destijds mededirecteur van de Van Nellefabriek in Rotterdam, die Brinkman en Van der Vlugt ook ontwierpen. In de museumwoning zie je hoe de dochter des huizes op haar kamer naar muziek luisterde of hoe het gezin bijeen zat in een eigentijdse, maar toch gezellige woonkamer. Luxueus en minder Spartaans dan die andere moderne museum-woning, het Rietveld-Schröderhuis in Utrecht (1924). De uitgangspunten lucht, licht en ruimte werden pas na 1945, tijdens de wederopbouw, gemeengoed in de woningbouw.
adres Bezoek via Nederlands Architectuurinstituut,
Museumpark 25, Rotterdam. telefoon 010-4401200. site www.nai.nl/tentoonstellingen/huis_sonneveld/het_huis.

24 PORTUGAL, SINTRA
Palácio da Pena

Na een korte klim door het oude stadje Sintra, bij Lissabon, bereik je het Pena-paleis, boven op een heuvel. De hutspot aan klassieke bouwstijlen en rood-gele pastelkleuren maakt het 19de-eeuwse paleis, nu museum, tot een echt romantisch sprookjeskasteel. Het werd in 1839 op de ruïnes van een klooster gebouwd voor koning-gemaal Dom Fernando II van Saksen-Coburg-Gotha. Vanwege zijn Duitse komaf wilde hij een kasteel zoals die ook in Beieren gebouwd werden. De eveneens Duitse (amateur)architect trok een stijlboek open en liet zich inspireren door Moorse, gothische en Portugese Manueline bouwkunst. In de keuken, eetzaal, kapel en sacristie is de renaissancestijl van het oorspronkelijke klooster gebruikt. Tentoonstellingen besteden aandacht aan de architecten die in en rondom Sintra villa’s in een vergelijkbare mix van neo-stijlen ontwierpen.
adres Palácio Nacional de Sintra, Praça da República, Sintra. telefoon 00351-219238810.

25 NEDERLAND, ENSCHEDE
TwentseWelle

Zonder de vreselijke vuurwerkramp, die in mei 2000 de Enschedese woonwijk Roombeek in de as legde, was de huidige smaakvolle wijk er nooit gekomen. In het hart ervan staat een voormalige textielfabriek met daarin het in 2008 geopende Museum TwentseWelle. Op de depottoren
wappert een gordijn van maliënkolders als zonnescherm. Binnen zijn de collecties van de gesloten Oudheidkamer Twente, het Natuurmuseum
Enschede en het Technisch Museum Jannink
ondergebracht. Ze lopen spannend maar logisch door elkaar heen. Samen vertellen ze het grote verhaal van Twente met voorwerpen, maar ook
via multimedia. Agrarisch gebied waar de textiel-industrie zich vestigde, weer verdween, en waar
nu de Technische Universiteit de kennisindustrie brengt. Spannend is een Omniversum-achtig 360-gradenscherm, waardoor je via de ogen van een opgejaagd hert door het Twentse oer-graslandschap rent. Een Taalkamer belicht de Twentse spraak, want: ‘Twents, doar is niks mis met.’
adres TwentseWelle, Het Rozendaal 11, Enschede.
telefoon 053 4807680. site www.twentsewelle.nl.

26 NEDERLAND, OTTERLO
Kröller-Müller Museum/Van Eyck Paviljoen

Wandel in de directe omgeving van Rijksmuseum Kröller-Müller wat verder naar dit herbouwde, legendarische bouwwerk van Aldo van Eyck. Het
is een beeldenpaviljoen in de open lucht dat aanvankelijk alleen in de zomer van 1966 op de beeldententoonstelling van Sonsbeek in Arnhem stond en daarna, tot groot verdriet van architectuur-liefhebbers, werd afgebroken. Dankzij de BNA,
de beroepsvereniging van architecten, kon het optimistische paviljoen vier jaar geleden weer herbouwd worden. Het labyrintachtige bouwsel staat nu op een open plek in het bos. De beelden plaatste men los op sokkels, voor zitbanken waarop je nu helaas niet meer mag zitten, tegen de oorspronkelijke, humane bedoeling van de architect in. Maar het is zeker zo prettig om door de gangetjes te dwalen en dan telkens oog in oog met een figuratief beeld te staan.
adres Kröller-Müller Museum, Houtkampweg 6, Otterlo. telefoon 0318-591241. site www.kmm.nl.

27 NEDERLAND, ALMERE
De Paviljoens

Gehoord op een zondagmiddagperformance
van Yael Davids in De Paviljoens: ‘Nee, we gaan nog niet naar huis. Mama wil nog even naar dat omgekeerde meisje in de billenstoel kijken.’ Installatie- en performancekunst zijn niet de meest makkelijke kunstvormen, en bij Almere denk je niet meteen aan cultuur. Toch kun je om de hoek bij een winkelcentrum in de Filmwijk in Almere zonder veel moeilijkdoenerij de meest fascinerende actuele Nederlandse kunst bekijken in De Paviljoens, gebouwen die ooit op de Documenta in Kassel stonden. Moet je veel weten om daarvan te genieten? Nee, want suppoosten praten je in gewone-mensentaal bij. En geef verder gewoon je ogen de kost, nu bij Meschac Gaba, een Nederlandse maatschappijkritische kunstenaar met Afrikaanse roots.
adres Museum De Paviljoens, Odeonstraat 3, Almere. telefoon 036-5450400. site www.depaviljoens.nl. agenda tot en met 9 augustus: Meschac Gaba.

28 OOSTENRIJK, WENEN
Museum für Verhütung und Schwangerschaftsabbruch

Het is misschien even slikken, maar de moeite van het bezoeken waard, dit op één hoog gevestigde privé-museum van een gynaecoloog. Waar vroeger aan de Mariahilfer Gürtel illegale aborteurs praktijk hielden, zijn nu keurige praktijken gevestigd. In één ervan opende een paar jaar geleden het Museum für Verhütung und Schwangerschaftsabbruch. Te zien is een collectie voorbehoedsmiddelen en historische instrumenten waarmee zwangerschappen werden afgebroken. Vitrines tonen hoe aanvankelijk bijgeloof, schaamte en medische wetenschap over vruchtbaarheid, anticonceptie, zwangerschap en abortus elkaar opvolgden. Filmfragmenten tonen gevallen meisjes met hardvochtige moeders en ‘engeltjesmaaksters’. De keuken, met een waspersmachine onder een tafel waarop abortussen werden uitgevoerd, doet iedereen bedrukt zwijgen.
adres Museum für Verhütung und Schwangerschafts-abbruch, Mariahilfer Gürtel 37, 1 hoog, Wenen. telefoon 0043-123630000 site www.verhuetungsmuseum.at/museum/info.

29 SPANJE, BILBAO
Guggenheim Museum

Bilbao was een nare, industriële stad in Spaans Baskenland waar de ETA geregeld aanslagen pleegde. Reden om er vooral niet te blijven hangen als toerist, maar er hard langs of doorheen te rijden. Maar toen bouwde de Amerikaanse museummultinational Guggenheim – want dat is het – een zilveren gebouw in Bilbao. Vanaf dat moment straalt de glans van het met titanium platen beklede wereldwonder over de stad. Bij het aanrijden zie je de vleugeldaken van Frank Gehry’s beroemdste creatie omhoog torenen. Aanschouw het Guggenheim-effect! Nu willen alle steden wel zo’n aandachttrekker waarmee iedere toerist op de foto gaat. Bilbao wisselt tentoonstellingen uit met de moedercollectie in New York, hetgeen topkwaliteit garandeert.
adres Guggenheim Bilbao, Abandoibarra Et. 2, Bilbao. telefoon 0034-944359080. site www.guggenheim-bilbao.es. agenda tot 1 januari: Videokunst uit de Guggenheim Collecties.

30 LETLAND, ZAUBE
Purvitis Huis

Als directeur van het sfeervolle Museum Kronenborg in Bergen adviseerde Margriet Lestraden haar Letse museumcollega’s, nadat deze Baltische staat zich had losgemaakt van de Sovjet-Unie. Probleem was het woonhuismuseumpje van de nationale schilder Vilhelm Purvitis, waarvoor de hoogbejaarde eigenaar niet meer kon zorgen. Lestraden gaf als advies sponsors te zoeken, maar dat lukte niet. Toen bedacht ze dat zij net zo goed zelf het behoud kon financieren, kocht het museum met de grond eromheen en ging er wonen. ’s Winters bij -30 graden hakt ze houtjes voor de haard. In mei zijn de wegen weer begaanbaar en kan ze in de hoofdstad Riga voorraad kopen voor de zomer. Dan is het huis gelegen in een ‘schitterende wildernis’ in de geest van Purvitis, ooit een geliefd docent aan de kunstacademie van Riga, een internationaal kunst- en ontmoetingscentrum.
adres Purvitis House, Vecjau i, Zaube LV-4113 Cesis District, Letland. telefoon 00371-29113544. site
www.purvitishouse.com.

31 BELGIË, STEKENE
Verbeke Foundation

Geert Verbeke is een dwarsligger, dus is zijn in 2007 geopende museum dat ook. De Antwerpse transportondernemer had niks met kunst, tot hij toevallig een monumentaal werk van Herman van Nazareth zag. Verbeke werd verzamelaar: Bel-gische kunst van na 1915, in het bijzonder collages en assemblages, vaak gekocht op veilingen. Zijn collectie vormt de basis voor de Verbeke Foundation, die getoond wordt in enorme loodsen op een 12 hectare groot bedrijventerrein. Op het dak van een loods drapeerde hij een Belgische vlag van 5000 m2. Wie dat van tevoren afspreekt, kan zelfs blijven slapen in het museum. Hetzij in de maag van Joep van Lieshouts gigantisch uitvergrote menselijk spijsverteringsstelsel, hetzij in Kevin van Braaks 12 meter hoge stellage Campingflat II. Op elk van de vier verdiepingen staat een tweepersoons tentje.
adres Verbeke Foundation, Westakker, Kemzeke (Stekene). telefoon 0032-37892207. site www.verbekefoundation.com. agenda tot 15 november: Jacobus Kloppenburg.

32 DUITSLAND, BRÜHL
Max Ernst Museum

In Brühl stopt de trein van Keulen naar Bonn. Even buiten het oude stationnetje bevindt zich het Max Ernst Museum. De surrealistische kunstenaar werd hier namelijk geboren in 1891. Het huidige museum kende hij als uitspanning met balzaal. Voor Ernst moet het surrealisme iets alledaags zijn geweest met het landschapspark en het classicis-tische Schloss Augustusburg, het treinstationnetje en een doofstomme vader die leraar en amateurschilder was. Het kraakheldere museum geeft een goed overzicht van de tere gekte, de onrust en de verwaandheid van de kunstenaar Max Ernst. Basis van de collectie vormt een door een plaatselijke arts geschonken verzameling manuscripten en grafiek van Ernst. Ter aanvulling kocht de sponsor in New York bij Ernsts weduwe Dorothea Tanning 57 sculpturen en de ‘gietrechten’ voor drie andere beelden.
adres Max Ernst Museum, Comesstraße 42, Brühl. telefoon 0049-1805743465. site www.maxernstmuseum.lvr.de.

33 DUITSLAND, WORPSWEDE
Am Moderssohn Haus

Rond 1900 trok het Noord-Duitse moerassige laagland, de ‘moor’, landschapsschilders aan die
– vergelijkbaar met Bergen en Laren bij ons – in Worpswede een kolonie vormden. Onder hen
was het echtpaar Paula en Otto Moderssohn. Aan beide echtelieden zijn in deze streek musea gewijd, terwijl in Worpswede het werk van allebei is te zien. Paula Moderssohn-Becker was een van de eerste kunstenaars die ook ‘vrouwelijke’ onderwerpen koos, zoals het moederschap. Zowel Paula als Otto schilderde in het begin in een licht expressionistische stijl. Later in Parijs raakte Paula beïnvloed door Paul Gauguin, die haar inspireerde tot een verdere stilering. Thuis-gebleven in Worpswede keurde Otto haar stijl-verandering af. Achteraf bezien steken Otto’s landschappen wat braaf af tegen Paula’s kleine, fijnzinnige oeuvre, dat van meer durf en vernieuwing getuigt.
adres Am Moderssohn Haus, Hembergstraße 19, Worpswede. telefoon 0049-47944777.

34 TURKIJE, EMIRGAN, ISTANBOEL
Sakip Sabanci Museum

Een zachte bries waait vanaf de Bosporus, bootjes klotsen tegen de kademuur, precies zoals Orhan Pamuk dat beschrijft in zijn nieuwe, tranentrekkende roman Museum van de Onschuld. Hier in Emirgan bouwden de zakenlui van Istanboel hun buitenhuizen. Zo ook Haci Ömer Sabanci, rijk geworden van katoen, auto-onderdelen en tabak. Als filantroop stichtte hij een universiteit en deze museumvilla, het Paardenhuis, met stijlinterieurs met 19de-eeuwse sfeergezichten op de Bosporus, geschilderd door Italiaanse kunstenaars. Een deels ondergronds aangebouwde vleugel (met design-restaurant) toont – vaak voor het eerst in Turkije – meesterwerken uit de ‘klassiek-moderne’ kunst. Hoogtepunt vormt de collectie, veelal wereldse kalligrafieën. Monogrammen van de sultan die, ondanks de abstractie, figuratief lijken. Zelfs een inventarislijst blijkt van oogverblindende schoonheid. Onleesbaar voor de moderne Turk, die (sinds Atatürk dat veranderde) geen Arabisch meer kan lezen.
adres Sakip Sabanci Museum, Sakip Sabanci Cad. No: 42, Emirgan, Istanboel. site muze.sabanciuniv.edu/main.

35 LUXEMBURG, CLERVAUX
Family of Man Museum

In 1952 reisde de bejaarde Amerikaanse foto-
graaf Edward Steichen de wereld rond op zoek naar foto’s die de diverse levensstadia van mensen tonen. Het resultaat was de moeder-aller-foto-tentoonstellingen: The Family of Man (1955).
Hier diende de fotografie niet als egotripperij van de gefotografeerde of de fotograaf maar toonde liefde, geboorte, volwassenwording, huwelijk, ouderdom, sterven, levensmomenten die overal hetzelfde beleefd worden. The Family of Man werd internationaal een eclatant succes. Ook in Nederland was de tentoonstelling met werk van fotografen als Maria Austria en Ed van der Elsken te zien. Toen de tentoonstelling uiteindelijk was uitgereisd, verhuisde deze in zijn geheel naar Clervaux in Luxemburg. Daar was Steichen namelijk ooit als boerenzoon geboren. Ook in deze museale reconstructie blijft de kracht van de gefotografeerde mensenfamilie prima overeind.
adres Musée The Family of Man, Château de Clervaux, Clervaux. telefoon 00352-929657. site www.family-of-man.public.lu.

36 DUITSLAND, WEIL-AM-RHEIN
Vitra Design Museum

Heb ze lief die vierpotige wezens die zo gewillig voor ons klaar staan. Stoelen dus. De visionaire Zwitserse meubelindustrieel Rolf Fehlbaum is zó dol op vier, drie of één-potigen dat hij ze ook op vakantie in exotische buitenlanden fotografeert. En hij verzamelt ze. Daarom liet hij de befaamde museumarchitect Frank O. Gehry er een soort kathedraal voor ontwerpen: het Vitra Design Museum, net in Duitsland over de grens met Bazel. Binnenin veel aandacht voor het designersechtpaar Ray en Charles Eames die blije, inventieve moderne meubelklassiekers ontwikkelden. Om het museum heen staan nog meer architecturale meesterwerkjes. Een ongebruikte brandweerkazerne bijvoorbeeld, gebouwd door Zaha Hadid, na Gehry nu de meestgevraagde museumarchitect.
adres Vitra Design Museum, Charles-Eames-Straße 1, Weil am Rhein. telefoon 0049-76217023200.
site www.design-museum.de. agenda tot 28 februari: Antibodies, designmeubels van Fernando & Humberto Campana.

37 FRANKRIJK, ST. PAUL DE VENCE
Fondation Maeght

De kunsthandelaar Aimé Maeght had een goede neus voor kunst en wist kunstenaars aan zich te binden. Ooit armlastige schilders als Miró en Chagall verwende hij door ze zelf in zijn Rolls Royce naar de Biënnale van Venetië te rijden. Met het op Amerikaanse leest geschoeide privé-museum, Fondation Maeght, profileerde Maeght zich als beschermer van de kunsten die zijn verzameling met iedereen deelt. Prachtig is het. Alleen het gebouw al, ontworpen door de Catalaanse architect Josep Luis Sert, die ook Miró’s studio op Majorca bouwde. Alberto Giacometti maakte voor de binnenplaats een beeldenserie, Georges Bracque decoreerde een ‘visvijver’. Bij de opening musiceerden Yves Montand, Ella Fitzgerald en Duke Ellington. Nog steeds is Fondation Maeght een behaaglijk bad in de moderne kunst.
adres Fondation Maeght, 23 Chemin Gardettes,
06570 Saint Paul. telefoon 0033-493328163.
site www.fondation-maeght.com.

38 NEDERLAND, MIDDELBURG
Zeeuws Museum

Na jaren een slaperig bestaan geleid te hebben, zette een nieuwe museumdirecteur Valentijn Byvanck, de ramen tegen elkaar open. Nee, niet iedereen was gecharmeerd van de gefilmde klederdracht-striptease, maar zo zag je wel hoe ingewikkeld het is om je in traditioneel kostuum te kleden. Modestudenten herinterpreteerden de streekdracht. De mannequins werden op zaterdagmiddag bij de H&M in Middelburg gescout. Hun hele familie kwam naar de modeshow kijken. Traditie naast hedendaagse kunst, maar ook de oude wonderkabinetten met verzamelingen van zeevaarders. Nieuwe Zeeuwse kunst naast oudere kunst. Het geeft wrijving maar die geeft ook glans.
adres Zeeuws Museum, Abdij(plein), Middelburg. telefoon 0118-653000. site www.zeeuwsmuseum.nl. agenda 20 juni t/m 20 september: Rondje om de kerk, wielrennen in Zeeland.

39 ITALIË, ROME
Galleria Borghese

Nee, marmer is niet koud en hard, het is zacht als een babyhuidje, plooibaar als fluweel en tanig als een tak. Wie de wit marmeren beelden van Canova of Bernini in Galleria Borghese in Rome bekijkt, slaat bijna steil achterover van hun fabuleuze techniek. Canova beeldde Pauline Borghese af, halfnaakt als een liggende Romeinse prinses. Die huid wil je aanraken. En dan die smoorverliefde zonnegod Apollo die de beeldschone Daphne belaagde. Om aan zijn ongewenste intimiteiten te ontkomen, veranderde zij zichzelf maar in een frisgroene laurierboom. Ongelooflijk maar geloofwaardig als je het beeld ziet dat Bernini juist van dat dramatische moment maakte. En zo zijn er nog meer Bernini´s van topniveau. Mis ook niet de broeierige puber met druiven van de schilder Caravaggio. Dwaal daarna eindeloos en genietend door het park.
site www.galleriaborghese.it/nuove/efaq.htm. Toegang op reservering bij Gebart SPA, Via Prenestina, 685, Rome, www.ticketeria.it, e-mail: info@ticketeria.it.

40 DUITSLAND, BERLIJN
DDR Museum

Ostalgie heet het woordspelige verlangen van voormalige Oost-Duitsers naar de tijd van de DDR. Niet zozeer naar het wederzijds bespioneren in een almaar verarmende totalitaire staat, maar verlangen naar dagelijkse genoegens. Naar slecht smakende maar wel ‘volkseigen’ cola of staatssigaren met de curieuze naam Sprachlos (sprakeloos). Begin jaren zestig beschikte de DDR nog over een uiterst innovatieve kunststofindustrie wat de nodige plastic huishoudproducten in heerlijke pastelkleurtjes opleverde. De jongste generatie Oost-Duitsers kent de tijd van voor de val van de Muur in 1989 alleen van horen zeggen. In het kleine DDR Museum aan de Spree, hartje Berlijn, is het Duits Democratische design nu weer te zien: met producten en interieurs. Wie daarna nog meer zin in de zeventiger jaren heeft, kan een kamer boeken in een echt DDR-gestyled hotel.
adres DDR Museum, Karl-Liebknecht-Straße 1, Berlijn. telefoon 0049-30847123731. site www.ddr-museum.de.

41 BELGIË, GENT
Museum Dr Guislain

Voordat hij doorbrak als schrijver was Erwin Mortier conservator van het wonderbaarlijke Museum Dr. Guislain, even buiten het centrum van Gent. Het complex werd in de 19de eeuw gesticht door de Broeders van Liefde en functioneert voor een deel nog steeds als psychiatrische inrichting. In het museumdeel zijn de oude ziekenzalen te zien, naast studies en foto’s over de psychiatrie. Het meest verrassend zijn de tentoonstellingen en de – deels uit Zwolle overgekomen – collectie outsider-kunst, gemaakt door ongeschoolde kunstenaars/patiënten. Als therapie verbeeldden zij hun wanen en fascinaties, wat vaak intrigerende kunst opleverde. De Nederlander Willem van Genk bijvoorbeeld, tekende uiterst gedetailleerde taferelen met trams, stations en Sovjetsteden. Ook zijn collectie plastic regenjassen en shampooflessen, een milde seksuele obsessie, is te bewonderen.
adres Museum Dr. Guislain, Jozef Guislainstraat 43, Gent, telefoon 32 9216.35.95 site www.museumdrguislain.be.

42 FRANKRIJK, HAUTERIVE
Le Palais Idéal

Het waren kunstenaars als André Breton en Picasso die het levenswerk van de postbode Ferdinand Cheval (1836–1924) op waarde wisten te schatten. Cheval was een ‘naïef architect’ die ervan droomde om in zijn dorpje Hauterive (Drôme) een paleis te bouwen en daarin alle architectuurstijlen uit alle windstreken te verenigen. De droom kwam uit, al kostte het hem 33 jaar. Elke dag als hij klaar was met zijn werk, nam hij opvallend gevormde stenen mee die hij als bouwmateriaal gebruikte voor zijn Ideale Paleis dat in 1969 een museumbestemming kreeg. In 1924, een jaar nadat hij klaar was, stierf Cheval. Hij werd in zijn paleis begraven. Cheval inspireerde andere amateurbouwers in de wereld tot het maken van privé-paleizen: Sam Rodia stapelde in Los Angeles flessen tot de Watts Towers en Luo Xü maakte in het Chinese Yunnan zijn eigen beeldenmuseum.
adres Le Palais Idéal, Hauterives. telefoon 0033-475688119. site www.facteurcheval.com.

43 ZWITSERLAND, BASEL
Museum Tinguely

Wie wordt er niet blij van een idiote machine die niks produceert, maar alleen vreemd zwiept, kreunt, schuurt, water spuit, zingt, vecht en huilt. Bewonder hun maker, de Zwitser Jean Tinguely. De Willie Wortel van de oproerige kunstscène in de jaren zestig was bevriend met autocoureurs met eenzelfde fascinatie voor techniek en mechanieken. Met zijn vrouw Niki de St. Phalle maakte hij fonteinen, bevolkt met haar Nana-poppen en zijn fantastische machines. Ook toen ze al gescheiden waren, bleven ze samen werken. Liefde voor kunst vergaat immers nooit. Bazel eerde zijn kunstenaarszoon met een prachtig museum, gebouwd door de architect Mario Botta. Behalve de doldwaze machinerie is ook een collectie met bizarre Zwitserse carnavalsmaskers te zien, een van Tinguely’s inspiratiebronnen.
adres Tinguely Museum, Paul Sacher-Anlage 2 , Basel.
telefoon 0041-616819320. site www.tinguely.ch.

44 ITALIË, PISTOIA
Marino Marini Museum

Een mooie tussenstop op weg naar het door cultuurtoeristen overspoelde Florence is het stadje Pistoia, dat een even historisch stadshart bezit, maar de pech heeft om overschaduwd te worden door haar grote broer verderop. Marino Marini, één van de belangrijkste moderne Italiaanse beeldhouwers werd in Pistoia geboren. Hij maakte vooral beelden van paarden, al dan niet met ruiters en van vrouwen. Legendarisch is zijn uitschuifbare ruiterstandbeeld op het terras van het Peggy Guggenheim Museum in Venetië. In Pistoia heeft Marini zijn eigen intieme museum met mooie voorstudies, tekeningen en grotere beelden. Je ziet hoe zijn hand en oog al modellerend vormen schiepen. Naaktstudies van vrouwen, ietwat mollig en dus van vlees en bloed, al zijn ze uiteraard van klei of gips. Genieten in alle rust en eenvoud.
adres Museo Marino Marini, Corso Fedi, 30, Pistoia. telefoon 0039-057330285 .site www.museomarinomarini.it.

45 BELGIË, GENT
SMAK

De legendarische directeur Jan Hoet zette ‘zijn’ SMAK in een voormalig casino op de kaart door brutale exposities met hedendaagse kunst. Twee jaar geleden, toen Hoet inmiddels bij MARTa in Herford was, bracht het SMAK een kostbare tentoonstelling met gruwelijke installaties van de Amerikaanse smeerkees Paul McCarthy. Hiervoor sloopte het SMAK een plafond tussen twee verdiepingen om een bewegend piratenschip met hitsige zeelui te kunnen plaatsen. Prachtig effect, daar niet van, maar wel jammer dat het bezoekersaantal iets tegenviel en het museum bijna ten onder ging aan de kosten. Er rolden wat koppen, het plafond werd weer opgehangen en nu doet men het rustiger aan, maar zonder in te leveren op de brutaliteit. Bedaagdere Belgische moderne kunst in het buurmuseum voor schone kunsten.
adres SMAK, Citadelpark, Gent. telefoon 0032-92407601. site www.smak.be. agenda tot 2 augustus: Dara Birnbaum, videokunst.

46 POLEN, KRYNICA
Nikifor Museum

Er leefde eens een Poolse schilder, Nikifor (1895-1968) die tekende en tekende. Hij woonde in Krynica en kreeg daar honderd jaar na zijn geboorte een museum. Dat werd geschilderd in dezelfde felle kleuren die hij gebruikte voor zijn stadstaferelen. Omdat hij geen schilderslinnen of goed papier kon betalen, tekende Nikifor maar op de binnenkanten van aan elkaar geplakte sigarettendoosjes. Leren lezen of schrijven had hij niet, dus krabbelde hij teksten die niets betekende onder zijn tekeningen. Hoewel veel mensen Nikifor kenden, duurde het tot 1960 voordat Marian Wlosinski, kunstenares, zijn werk liet zien aan kunstgaleries en musea. Het Nikiformuseum bezit 77 werken uit zijn beste periode, tussen 1918 en 1940. Ook bewaard bleef Nikifors atelier met de kast waarin hij al zijn bezittingen bewaarde.
adres Muzeum Nikifora w Krynicy, Oddzia Muzeum Okrlgowego w Nowym Saczu, Bulwary Dietla 19, Krynica. telefoon 0048-184715303.

47 NEDERLAND, DEN BOSCH
SM’s

Aan de andere kant van het spoor kreeg het voormalige Kruithuis een tijdelijk onderkomen in een voormalige sigarenfabriek. Matali Crasset, vooraanstaand Franse designer bedacht de gifgroene entree met boekenwinkel. Boze tongen vergelijken het SM’s daarom wel eens met een hippe schoenwinkel. De tentoonstellingsruimte zelf oogt echter nog industrieel stoer. Directrice Yvònne Joris, pleitbezorgster van internationale en Nederlandse sieraadkunst, keramiek (van o.a. Picasso, Mirò, Chagall), glas en design zette haar pionierswerk bij het Kruithuis hier voort. Daarbij volgt het SM’s actueel design op de voet. Wiki Somers exposeerde er kortgeleden en eerder had Gijs Bakker er een overzichtstentoonstelling met zijn grensverleggende sieraden. Aanbevolen: het prachtig door Crasset gestylede slow food restaurant. Jammer dat het SM’s intrekt bij het Noordbrabants Museum in het nieuwe Museumkwartier.
adres SM’s – Stedelijk Museum ’s-Hertogenbosch, Magistratenlaan 100, ’s-Hertogenbosch. telefoon 073-6273680. site www.sm-s.nl.

48 ZWEDEN, GÖTEBORG
Museum voor Wereldcultuur

Musea houden van hokjesgeesten en het centraal stellen van de Westerse cultuur. Deze opvatting is inmiddels onhoudbaar in onze multiculturele samenleving. We doen boodschappen bij de Turkse supermarkt, luisteren naar salsa en hebben familieleden die hevig inburgeren. Het uit vier musea bestaande Statens Museer för Världskultur toont sinds de opening in 2004 westerse en niet-westerse kunst in één mondiale, duurzame context. Dus hielpen Göteborgers van Eritrese komaf bijvoorbeeld bij het samenstellen van een expositie over hun landstreek. En kon je naar Orinoco-verhalen over leven en dood luisteren. Dat klinkt allemaal erg cultureel correct en dus saai, maar het tegendeel is waar. Het Nederlands ontwerpbureau Opera, dat ook voor Museum Volkenkunde in Leiden tekende, richtte Världsmuseet in als een visueel spektakel.
adres Statens Museer för Världskultur, Södra Vägen
54, Göteborg. telefoon 0046-31632700. site www.smvk.se.

49 ENGELAND, LONDEN
Victoria & Albert Museum

27.000 objecten uit 150 jaar toegepaste kunst, ga er maar aanstaan. Stijlkamers, behangontwerpen van William Morris, keramiek, fotografie, sieraden. Naast de gemiddelde museumbezoeker trekt het V&A ook hedendaagse vormgevers en modeontwerpers. Tord Boontje, de in Londen opgeleide Nederlandse designer, vertelde bijvoorbeeld dat hij radicaal van stijl veranderde toen hij in het V&A prachtige ornamenten ontdekte en die ook ging gebruiken voor zijn beroemde Garland- lamp en gordijnen. Vivienne Westwood, die in de punktijd met haar extravagante modeontwerpen begon, deed niet alleen inspiratie op, maar mocht daar ook exposeren. Tot voor kort was het V&A ook de grote stimulator achter Object, een jaarlijkse beurs met hedendaagse keramiek, glas en sieraden met veel werk van Nederlandse talenten.
adres V&A South Kensington, Cromwell Road, Londen.
telefoon 0044-2079422000. site www.vam.ac.uk. agenda tot 19 juli: Magnifiek barok, 1620-1800.

50 DUITSLAND, MÜNCHEN
Pinakothek der Moderne

Weinig musea zetten toegepaste kunst centraal in hun beleid zoals de in 2002 geopende Pinakothek der Moderne in München. De Pinakothek bestaat uit vier musea: moderne kunst/nieuwe media, architectuur, grafiek en toegepaste kunst. Deze Neue Sammlung is onderin het museum te zien. Je volgt een traject langs de geschiedenis en ontwikkeling van design en toegepaste kunst vanaf 1900. Vaak is op stijl gekozen. Je ziet stilistische bijpassende stoelen, sieraden, computers en auto’s naast elkaar. In een arena is een collectie Thonet meubels. Momenteel loopt een expositie met het ‘democratische design’ van IKEA.Een beetje verstopt is de bijzondere Danner Rotunda, in het schemerduister zijn zo’n 300 etnische sieraden te zien naast hedendaagse sieraden, geselecteerd door sieradenkunstenaar/docent Hermann Jünger.
adres Pinakothek der Moderne, Barer Straße 40, München. telefoon 0049-8923805-360. site www.pinakothek.de. agenda tot 12 juli: Democratisch Design: IKEA.

51 BELGIË, ANTWERPEN
Modemuseum

MoMu ontstond in 2002 uit het samenvoegen van het vroegere Textiel- en Kostuummuseum. Je vindt er kleding, kant, borduurwerk, weefsels en gereedschap voor ambachtelijke textielbewerking, vooral afkomstig uit de Zuidelijke Nederlanden. Met rondom de salons van de ‘gekende’ Belgische modemakers en in hetzelfde gebouw als de modeopleiding is het geen wonder dat MoMu zich profileert met hedendaagse mode. Ook aan buitenlandse modeverschijnselen besteedde het MoMu aandacht, zoals een expositie over Afrikaanse mode zoals die zich in Congo, maar ook in Parijs en Brussel manifesteert. Nu loopt een expositie met kleding van papier, zoals die in de jaren zestig populair was. Wie eerst wil kijken alvorens naar Antwerpen af te reizen, klikt op de online modecollectie. Tip: ga tegen de uitverkooptijd want dan kun je in de winkels rondom topcouture scoren.
adres ModeMuseum Provincie Antwerpen - MoMu, Nationalestraat 28, Antwerpen. telefoon 0032-34702770. site www.momu.be. agenda tot 16 augustus: Paper fashion.

52 DENEMARKEN, HUMLEBÆK
Louisiana Art Museum

Op een prettige manier doen musea aan elkaar denken omdat hun collecties op elkaar lijken. Zo waan je je in het Louisiana Museum af en toe in het Stedelijk Museum van veertig jaar geleden. Opgewekte pop-art van Warhol en Rauschenberg naast de halfabstracte beelden van Henry Moore. Zonder volledig te willen zijn, kocht het museum op voorkeuren. Zo vind je de tere essentie van Giacometti’s beelden naast de rauwe oerkracht van de Deense Cobra-kunstenaar Asger Jorn of de norsige, stoere abstracte schilderijen en bouwsels van Per Kirkeby, net als Jorn een Deen. Maar misschien is een bezoek aan Louisiana alleen een excuus om op het heerlijke terras te zitten en via Øresund de Oostzee over te staren.
adres Louisiana Museum of Modern Art, Gl. Strandvej 13, 3050 Humlebæk. telefoon 0045-49190791. site www.louisiana.dk/uk. agenda tot 20 september: nieuwe aankopen 2007-2008.

53 NEDERLAND, BREDA
Graphic Design Museum

Onze grafische vormgeving behoort tot de absolute wereldtop. Het vakgebied nam in amper een eeuw vele gedaantes aan: van wulpse affiches, bankbiljetten, postzegels, droge typografie, boek- en tijdschriftontwerp en zakelijke huisstijllogo’s tot hippe multimedia. Bij de opening in 2008 koos het museum voor twee invalshoeken. Op de begane grond zie je het grafisch ontwerpen dat iedereen nu achter zijn computer kan doen: met wat fotoshoppen decoreer je je eigen sneaker. Een verdieping lager komt de geschiedenis voorbij in verduisterde ruimtes. De kwetsbare affiches en drukwerken waren immers niet voor de eeuwigheid gemaakt. Hip wordt het pas weer vanaf 1965 met gestencilde protestkrantjes van Provo en het oer-lifestyleblad Avenue. Leuk is de museumshop die speciaal gemaakte sjablonen, afgeleid van Paul Mijksenaars Schiphol-pictogrammen verkoopt.
adres Graphic Design Museum, Boschstraat 22, Breda. telefoon 076-5299900. site www.graphicdesignmuseum.com.

54 NEDERLAND, AMSTERDAM
Stedelijk Museum/De Bouwkeet

Denk aan Veronica die deze zomer naar je toekomt, maar dan het Stedelijk Museum in Amsterdam dat nog steeds gesloten blijft. Tot de opening in 2010 doet een verplaatsbare Bouwkeet diverse buitenwijken aan. In dit uitklapbare museumhuisje van het designersechtpaar Niels van Eijk en Miriam van der Lubbe kun je bijvoorbeeld virtueel op de foto met als achtergrond een museumzaal in het oude Stedelijk. Voor maximaal 15 personen houden conservatoren weliswaar exclusieve, maar voor iedereen toegankelijke lezingen. Er zijn filmvertoningen en openbare interviews met kunstenaars. Op krukjes gezeten toeschouwers geven koffie, suiker en melk door. Het campinggevoel is compleet, zeker als het buiten motregent. Is dit een voorproefje van cultuur tijdens een crisis? Niks blokbusteren, maar knus voor de happy few.
site www.stedelijkindestad.nl/projects/bouwkeet_on_tour.

55 BELGIË, OOSTENDE
Ensor Huis

Ergens in de straat die badgasten van en naar het strand van Oostende voert, staat het Ensor Huis. In deze oase woonde de Engels-Belgische schilder James Ensor (1860 -1949). Hij erfde het in 1917 van zijn oom Leopold Haegheman, die er een schelpen- en souvenirwinkel had. Ensor betrok het als woning en atelier. De winkels van zijn ooms en tantes vol kitscherige souvenirs, speelgoed, schelpen, prentkaarten, sierborden, koperwerk en maskers, liet hij zoals het was. Af en toe nam hij een mombakkes mee naar boven om het te schilderen in een van zijn vileine, fantastische taferelen. Op één ervan laat hij Christus arriveren in de Vlaanderenstraat, waarop hij uitkeek. Ensor gruwde van de toen al opkomende hoogbouw die de kustlijn van Oostende om zeep hielp. Dinsdags en bij hevige storm blijft het huis gesloten.
adres James Ensorhuis, Vlaanderenstraat 27, Oostende. telefoon 0032-59805335. site www.oostende.be.

56 PORTUGAL, PORTO/BOAVISTA
Museu de Arte Contemporanea Serralves

Portugal levert weinig beeldend kunstenaars van internationale faam af, maar des te meer architecten met Álvaro Siza als de meest beroemde. Hij bouwde bijvoorbeeld ook in de Haagse Schilderswijk. Serralves, het strak modernistisch gebouwde museum in de luxe buitenwijk Boavista uit 1999, is een prachtig licht en transparant geheel met zalen van verschillende groottes. Tussendoor krijg je mooie doorkijkjes naar het parklandschap eromheen. Meer ingetogen spektakel van Siza vind je in Leça de Palmeira waar de architect een zwembad in de woeste branding van de oceaan liet bouwen. Kom daarna bij in het Boa Nova theehuis/restaurant naast het zwembad, ook van Siza.
adres Fundação de Serralves - Rua D. João de Castro, 210, Porto. telefoon 00351-808200543. site
www.serralves.pt.

57 BELGIË, BRUSSEL
Museum voor Natuurwetenschappen

Dit pas gerenoveerde museum verkoopt een gedichtenbundel van Geert van Istendael:
De iguanodons van Bernissart, waarin verteld wordt hoe ooit in een Waals mijndorpje deze collectie dinosaurussen ontdekt werd. Deze opgravingen zijn nagebouwd. De dichter beschrijft de sensatie die de dino’s nog steeds teweegbrengen. ‘In een museum, in het verste park zien kleine jongens beesten die de tijd zijn […] Hij heeft mijn hand in zijn handje genomen/ en heeft me meegetrokken. In zijn ogen/ lag weer die verre, harde blik. Hij zei: ik wil die beesten zien in het museum/ […] Daar waken grijze mannen over beesten. Ze weten, wij zijn meesters van de beesten/ suppoosten zijn onzichtbaar sterk en zwijgen […] Die suppoosten zijn overigens of Vlaams of Waalstalig.
adres Museum voor Natuurwetenschappen, Vautierstraat 29, Brussel. telefoon 0032-26274238. site www.natuurwetenschappen.be.

58 ITALIË, BOLZANO
Museo Archeologico Dell’Alto Adige

Hij zag eruit als een soort hippie en liep hoog in de bergen op noten te kauwen, toen hij uitgleed en dood bleef liggen. 5300 jaar lang totdat in 1991 bergwandelaars hem in het ijs ontdekten. Aanvankelijk herkenden ze hem niet als een prehistorische wandelaar tot de universiteit van Innsbruck kwam kijken. Vervolgens ruziede het Oostenrijkse Tirol met het Italiaanse zuid-Tirol (Alto Adige) over wie hem mocht hebben. Inmiddels heette hij Ötzi, naar de streek waar hij werd gevonden. In zijn tijd was dat noch Italiaans noch Oostenrijks. Oostenrijkse wetenschappers pelden hem veilig uit het ijs en conserveerden hem. Maar uiteindelijk kreeg het Italiaanse Bolzano de eer hem tentoon te stellen. Daar ligt hij nu, decent achter een ruitje in een soort vriescel.
adres Museo Archeologico Dell’Alto Adige, Via Museo 43, Bolzano. telefoon 0039-0471320100. site
www.iceman.it.

59 ENGELAND, LONDEN/HAMPSTEAD
Kenwood House

De Britse tv-ster of schrijver die het gemaakt heeft, vestigt zich in Hampstead, een groene buitenwijk van Londen. Aan een glooiend park waar in de zomer wordt gepicnickt en geluisterd naar concerten, staat Kenwood House. Het landhuis bezit een kleine uitgelezen collectie Hollandse meesters uit de Gouden Eeuw. Johannes Vermeer, maar ook het misschien wel meest raadselachtige zelfportret, dat met de cirkels, van Rembrandt. Hij maakte het toen hij midden vijftig was. Je kijkt als vanzelf in de ogen van de meester. Hij houdt je blik vast. Het lijkt een blik van berusting en herkenning. Weinig kunstwerken hebben zo’n psychologische kracht. Daarna is het of je in het park zo’n stevig geborsteld landschap van de Engelse schilder Constable binnenstapt.
adres Kenwood House, Hampstead Lane, Londen.
telefoon 0044-2083481286. site www.english-heritage.org.uk.

Terug naar het overzicht